contact
 administraziun:

 Cumün da Val Müstair
 Forum cumünal
 7537 Müstair

 Tel: +41 (0)81 851 62 00
 Fax +41 (0)81 851 62 01
 administraziun@cdvm.ch


 



 

geografia

tips da cuntradas natüralas e cultivadas

La Val Müstair collia l’Engiadina cul Tirol dal Süd. La vallada in posiziun vest-ost as sbassa in fuorma da s-chalins da la sommità dal Pass dal Fuorn (Süsom Givè, 2140 m s.m.) giò Tschierv e Fuldera, giò Valchava e Sta. Maria e lura giò Müstair (1247 m s.m.) e davo sün territori talian oura Tuer e giò tras la chavorgia da Chalavaina fin a Gluorn.

Il cunfin da la Val Müstair cun l’Italia fuorma, da la vart dal süd, üna chadaina da muntognas  cun pizs chi tendschan fin a passa 3000 m. Il Piz Chavalatsch, il punct il plü a l’ost da la Svizra, es 2763 m ot. Ün sparta-auas continental as rechatta tanter Val Vau e Val Mora. Intant cha las auas da la Val Müstair (cun ün intschess da 130.6 km2) culan cul Rom aint il Adisch e finalmaing aint il Mar Adriatic, fluischa  l’Aua da Val Mora (68.0 km2) cul Spöl, l’En e’l Danubi in al Mar Nair. 

La Val Müstair es statta istoricamaing plüssas jadas in üna posiziun-clav da la politica da commerzi e da strategia militara. La posiziun geografica al süd da las Alps, cumbinada cun bunas vias da muntogna dal Tirol dal Süd vi’n Engiadina Bassa (Cruschetta, Pass dal Fuorn), vi’n Vuclina (Pass da l’Umbrail, Pass da Frael) ed in Engiadin’Ota (Val Vau-Val Mora-Fraele-Livigno-Chaschauna) han gnü in temps passats üna gronda importanza economica, politica e strategica.

  Lai da rims  
  Lai da Rims  

La prüma dmura permanenta a Müstair es cumprovada fingià pel temp da bruonz tampriv (intuorn il 2000 a.Cr.). Dürant il temp da regenza da Carl il Grond (davo il 770) e cun cooperaziun dals ovais-chs da Cuoira es gnü construi il cumplex monumental da la clostra da Müstair cun las renomnadas frescas carolingas. Dispittas guerrescas e religiusas han chaschunà als abitants da la Val misergia, gronda povertà e blers pissers. Grondas tensiuns internas haja dat per exaimpel cun la Battaglia da Chalavaina (1499), davo l’introducziun da la Refuorma (davent dal 1530), dürant ils Scumpigls grischuns (1603-1641), pro la conquista da la Republica da las trais Lias tras ils Frances (1799) o dürant l’occupaziun dals cunfins dal 1914-18. 

La geologia da la Val Müstair tocca pro’l sistem da vettas ostalpin e fa part a la vetta cristallina da S-charl. Las vettas da crap da sedimaint ruot sun gnüdas fuormadas in möd ourdvart cumplichà, e perquai esa greiv d’incleger la geologia da la regiun. Gronds paquets dals sedimaints sun plattas da s-chaglias ruottas chi’s distachan facilmaing. Perquai nu faja star stut, scha las auas lateralas mainan cun sai bler material e til depositeschan giò’l fuond da la val in fuorma da chejels da rument. Quists cuvernan bod tuot la soula da la val e garantischan uschè bunas cundiziuns a l’agricultura. 13 torrents marcants da la Val Müstair imnatschan da temp vegl innan periodicamaing ils cumüns cun boudas e ruinas. Construir e refar repars da ruina sun lezchas permanentas pels abitants da la Val Müstair. 

Ün rich s-chazi per üna fuormaziun glaziala rapreschainta, sün 2400 m s.m., in üna foppa muntagnarda il Lai da Rims circundà da nombrus döss schmuottats e glimats dal vadret.

Il clima da la Val Müstair tocca pro la zona continentala sütta cun ün pa influenza mediterrana. Il clima muldschin e da paca plövgia ha üna temperatura annuala media da 5.6°C, e sün 1400 m s.m. daja annualmaing be 800 mm aua. Amo damain precipitaziuns han illas Alps be il Vnuost vaschin, il Vallais central e la Val d’Aosta. Il bun clima favorisescha il svilup da la vegetaziun in Val Müstair, da möd cha’ls s-chalins d’otezza sun quia plü ots co da la vart dal nord da las Alps (cunfin dal god sün ca. 2300 m s.m.; frütta fin a 1470 e granezza fin a 1900 m s.m.).

Las terrassas chi vegnan nüzziadas da l’agricultura giaschan sün 1200 fin 2000 m s.m. La sauaziun (l’argiada) artificiala dal terrain cun chanals ed auals es – sumgliaintamaing sco giò’l Vallais – fich veglia ed ha probabelmaing seis origen dal temp da l’urbarisaziun da la Val Müstair. Culla sauaziun sun colliats numerus noms locals rumantschs chi varieschan da quels in Engiadina Bassa. Hoz sun rimplazzats ils auals d’arger tras ün sistem d’idrants modern.

 

Ütilisaziuns caracteristicas e fuormas da cultivaziun

La Val Müstair as cumpuona d’ün mosaic da spazis da viver fich differents. Quai es üna premissa importanta per üna flora e fauna multifara. Avantglatschers, palüds, ognais, lös süts, prada maigra e grassa, god e munts majers, mincha spazi da viver dà ricover a seis abitants specifics. Ingio chi s’inscuntran spazis differents, as fuorman structuras da cunfin multifaras chi sun fich specialas. 

Dasper las surfatschas nüzziadas da l’agricultura e dal forestal daja amo regiuns vastas chi sun surlaschadas a sai sai svess e chi vegnan visitadas be sporadicamaing dad umans. Üna zona da protecziun extaisa dess garantir cha regiuns degnas da gnir protettas nu vegnan ütilisadas per oters intents. La cuntrada cultivada tradiziunalmaing nu’s rechatta però illa zona da protecziun. Culla meglioraziun e la sauaziun sun gnüts tschessantats tipics lös süts e ourdvart richs da spezias.  

Cul Pass dal Fuorn fuorma la Val Müstair üna colliaziun cuverta da pac god tanter las alps meridiunalas e centralas. Per cha la colliaziun dals spazis da viver saja garantida e cha’ls gens possan fluir e cha las cumünanzas da vita possan as sviluppar es il Parc Naziunal Svizzer da gronda valur.